Search results

Filters

  • Journals
  • Keywords
  • Date

Search results

Number of results: 20
items per page: 25 50 75
Sort by:

Abstract

Celem artykułu jest pokazanie, w jaki sposób zastosowanie teorii dyskursu do problematyzowania rozumienia religii i sfery publicznej może skierować uwagę na nowe aspekty w badaniu publicznej roli religii. Artykuł składa się z trzech części. W pierwszej, krótko prezentuję dotychczasowe badania na temat publicznej obecności religii, ze szczególnym uwzględnieniem koncepcji teorii deprywatyzacji i religii publicznej José Casanovy. W drugiej części pokazuję, jak przyjęte przez Casanovę założenia dotyczące religii oraz sfery publicznej przekładają się na ograniczenia dla rozumienia i badania publicznej obecności religii. W odpowiedzi na te krytyczne głosy, w trzeciej części, wskazuję, w jaki sposób teoria dyskursu może być przydatna w radzeniu sobie z takimi ograniczeniami, a w rezultacie pozwolić na trafniejszą diagnozę oraz interpretację roli religii w sferze publicznej.
Go to article

Abstract

Badając myśl Henryka Elzenberga, należałoby odróżniać pisma wydane za jego życia przez niego samego (nazywam je corpus) oraz rozszerzenie tego zespołu o wszelkiego rodzaju inedita i pisma rozproszone (proponuję nazwę opus). Corpus zostało świadomie opracowane przez Henryka Elzenberga jako jego autoprezentacja. Z pewnością zaliczyć tu można trzy książki: Kłopot z istnieniem (1963), Wartość i człowiek (1966) oraz Próby kontaktu (1966). Myślę, że dodatkowo trzeba tu włączyć także trzy naukowe monografie Elzenberga z czasów jego młodości: Le sentiment religieux chez Leconte de Lisle (1909), Podstawy metafizyki Leibniza (1917), Marek Aureliusz (1922). Pozostała zawartość dorobku Elzenberga stanowi jego pełne opus („dzieło”). Jest ona nieuporządkowana i szkicowa, ale cenna jako materiał do rekonstrukcji pełnego światopoglądu Elzenberga (jego „systemu”).
Go to article

Abstract

Artykuł jest próbą zaprezentowania intelektualnej biografii Henryka Elzenberga. Elzenberg dążył do przezwyciężenia swojego pesymistycznego światopoglądu. Początkowo skłaniał się do filozoficznie uzasadnianego nacjonalizmu, łączonego z arystokratycznym kulturalizmem. Rozczarowany realiami życia i brakiem możliwości realizowania postulowanych idei, zwrócił się ostatecznie w stronę naturalnej, bezwyznaniowej mistyki.
Go to article

Abstract

The paper discusses selected topics in moral philosophy of Professor Bogusław Wolniewicz. His overall approach is marked by intellectual independence and analytic treatment of moral issues. The theory of values that he has endorsed can be described as a moderate non-religious absolutism based on weak metaphysical principles. Although in general his normative position can be assimilated to the views of an enlightened liberal, it also clashes with that position insofar as he proclaimed the existence of ontological evil and supported legitimacy of death penalty.
Go to article

Abstract

In the present article, the author attempts to solve the paradox hidden in the declaration pronounced by Bogusław Wolniewicz who referred to himself as a ‘Non-Confessional Roman Catholic.’ First, the author analyses (1) the way Wolniewicz understood the sources of religion, and then, (2) how he defined the minimum of Christianity. (3) The author investigates whether it is possible to reconcile his acceptance of euthanasia with the teaching of the Church, and finally, (4) the author focuses on his evangelical aesthetics. By way of conclusion the study traces on similarities between the tychistic rationalism and Christianity.
Go to article

Abstract

Od świtu ludzkości, czasów organizowania się i gromadzenia wspólnot osadniczych, poprzez czasy formowania się pierwszych miast, towarzyszyła człowiekowi wiara w różnorodne bóstwa1. Wraz z rozwojem kulturowym i społecznym także systemy wierzeń ulegały ujednolicaniu, kodyfikacji i przyciągały coraz większą liczbę wiernych, stając się czynnikiem społeczno-politycznym wpływającym istotnie na kształt i kierunki rozwoju młodych cywilizacji. Wraz ze wzrostem znaczenia nowych idei, organizacji przez nie przestrzeni sacrum i formalizacji zachowań, zaczęto kult "przekuwać w kamień"2. Analizując architekturę sakralną każdej epoki i studiując jej historię, można zaobserwować jak zmieniała się sinusoida stosunków społecznych pomiędzy tolerancją i religijnym współistnieniem z jednej strony, a nienawiścią i dążeniem do dominacji z drugiej. We współczesnym, bardzo zróżnicowanym, pełnym mnogości wyznań i różnic kulturowych świecie, architekci stają przed wyzwaniem w jaki sposób kształtować architekturę sakralną aby służyła pokojowej koegzystencji, akceptowaniu różnic, nie będąc jednocześnie zarzewiem konfliktów, wzajemnych roszczeń i pretensji.
Go to article

Abstract

W artykule została omówiona relacja pomiędzy teologią filozoficzną a klasycz-nym teizmem. Jest ona szczególnie ważna zwłaszcza w kwestii analizy problemu natury Boga i boskich atrybutów. Przywołując dwie strategie w podejściu do analizy boskich atrybutów, wskazuję, że dzięki strategii tomistycznej można wyróżnić siedem podstawowych atrybutów Boga: 1) prostotę, 2) niezmienność, 3) wieczność, 4) wszechwiedzę, 5) wszechmoc, 6) dobroć, 7) wszechobecność.
Go to article

Abstract

Autor uważa, że opisując poezję Leconte de Lisle’a Henryk Elzenberg odkrył swą własną wrażliwość poetycką. W twórczości Elzenberga wyobraźnia poetycka pełni nie mniejszą rolę niż jego wiedza filozoficzna. W tej postawie należy szukać klucza dla zrozumienia aksjologii Elzenberga.
Go to article

Abstract

I address the question of Marx’s understanding of the role and function of religion in social life. Marx’s pronouncements on this topic are few and far between. Yet relying on them I undertake to examine the proposal ostensibly made by Marx that it was possible, or even necessary, to purge religious institutions and religious attitudes from social life. I point to a number of inconsistencies and errors that Marx committed in making such proposals.
Go to article

Abstract

Henryk Elzenberg już przed II wojną światową był krytycznie nastawiony do sposobu uprawiania nauki realizowanego w Szkole Lwowsko-Warszawskiej. Dawał temu wyraz w swoich publikacjach i publicznych wystąpieniach. Po wojnie jednak stonował swoją krytykę, czemu z pewnością przysłużyły się przyjacielskie relacje z Tadeuszem Czeżowskim, a zwłaszcza zmasowana krytyka całej szkoły prowadzona przez marksistów. Jednak z chwilą opublikowania przez Kotarbińskiego w 1956 r. broszury Sprawy sumienia poczuł się zmuszony do zabrania głosu w tej sprawie. Jego głos musiał być krytyczny, gdyż propozycje Kotarbińskiego podważały jego osobiste przekonania odnośnie sensu uprawiania etyki. Krytyka Henryka Elzenberga dotyczyła zatem nie tylko samej etyki niezależnej, ale i całej filozofii Kotarbińskiego. W Kłopocie z istnieniem znajdujemy krótkie i dosadne stwierdzenie: „Kotarbiński i towarzysze: zbrodnia zamykania dróg przed człowiekiem”. Krytyka poszczególnych założeń etyki niezależnej nigdy jednak za życia Elzenberga nie ujrzała światła dziennego. Zachowała się tylko w materiałach archiwalnych, pozostałych po tym filozofie, oraz w jego korespondencji. Argumentacja, jaką posługiwał się Elzenberg krytykując etykę niezależną, jak się wydaje, w znacznej części zachowała aktualność do dnia dzisiejszego.
Go to article

Abstract

Religion has two functions: a social one (it consolidates a group of followers) and a personal one (psychological). In modern times, the social function of religion has been taken over by ideologies. Socialism is one of such ideologies. The creators of Marxism called their version of socialism scientific socialism, but their vision of the course of history (‘from capitalism to communism’) has become the foundation of a new religion and a new church. The author calls this church ‘Marxo-Leninism’. The text shows similarities between the Catholic Church and the Marxo-Leninism (or the Stalinist church), as well as the analogies between the Jesuit order and the ‘Len-Party’ (i.e. the Leninisttype party).
Go to article

Abstract

The subject of this article is an analysis of the earliest of Karl Marx’s articles, Comments on the Latest Prussian Censorship Instruction. The essence of his views presented in that article was to protest against the restriction of the right to free expression of opinions by journalists. Marx pointed out that the new Prussian Censorship Instruction only seemed to liberalize censorship, but in fact in many aspects tightened the rules, for example, reinforced those that pertained to religious criticism. He thought that the Prussian Censorship Instruction was not an enactment of law, because by limiting freedom, lawmakers acted against the essence of the press, law and state. Marx thought that a press law was needed to guarantee freedom of the press and that censorship should be abolished entirely.
Go to article

Abstract

Bogusław Wolniewicz presented his axiological system in four volumes of Filozofia i wartości (“Philosophy and Values”: 1993, 1998, 2003, 2016). For Wolniewicz, just as for his mentor Henryk Elzenberg, axiology is openly assertive and encompasses a painful confrontation of opposite moral beliefs. Wolniewicz’s vision of the reality is gloom, bitter, dramatic and deeply pessimistic. In history he detects unwelcome contributions of demonic powers (Manichaeism), he also believes that human moral character is genetically given and immutable (determinism), that some people are deprived of conscience (dualism), and that the tendency toward evil cannot be reformed (non-meliorism), human reason is not sufficient for a morally good action (voluntarism), while the so-called free will is no more than a manifestation of instincts (irrationalism). Everyone follows their pleasure (hedonism), but not everyone seeks pleasure in the same actions. In particular, some people take pleasure in cruel and destructive behaviour (demonism), while some others mind their own business (utilitarianism), and rare are those who devote themselves to higher values (perfectionism). Religion is a human invention and it emerges as a natural phenomenon in reaction to the fact of mortality. The institution of the Church should nevertheless be honored even by nonbelievers because it supports conservative values. In contemporary Western civilization a crisis can be observed between the conservative part of society (‘right-handed orientation’) and the liberal one (‘left-handed orientation’). Hateful emotions appear on both sides and are dangerous to Western unity. Conservative orientation is attached to the idea of fate, i.e. irrational power that occasionally turns human life into tragedy (fatalism). Wolniewicz’s vision is close to the theology of St. Augustine (original sin, predestination, radical dualism of good and evil) but without a consolation in hope for immortality.
Go to article

Abstract

The normative system of Bogusław Wolniewicz (1927–2017) can be subsumed under three categories: (1) pessimism (fatalism, or ‘tychism’ in Wolniewicz’s terms), (2) moral determinism (‘non-meliorism’), (3) conservatism (‘right-hand orientation’). Ad (1) Wolniewicz was pessimistic in two ways: he believed human life to be tragic (fatalism) and was also convinced that most people are guided by bad instincts (dualism). Ad (2) Wolniewicz believed that moral character was biologically determined and immutable. But his strong position on this subject ignores the classical view of Aristotle or the Stoics for whom moral character (or conscience) was acquired by habit and shaped deliberately. Ad (3) I suggest that a good historical example of conservative tendency was Critias of Athens. His famous fragment of the Sisyphus contains the idea of a supremacy of laws over human passions, and reduces religion to a supportive role with respect to ethics and politics. Wolniewicz’s dualism of right-hand and left-hand orientation encourages me to distinguish between a right-wing and a left-wing perception of value. For a leftist, value is intensity of a chosen feature (progressive value), whereas for a rightist, value is an area of freedom between inacceptable extremities (modular value). On these premises I propose a simple model of axiological conflict between left-wing and right-wing citizens.
Go to article

Abstract

Artykuł stanowi próbę wglądu socjologicznego w problematykę imaginarium społecznego na przecięciu nauki i religii, jest głosem w dyskusji na temat roli nauki w procesach sekularyzacji. Kontynuując tradycję socjologiczną zgłębiającą rozumienie kulturowej roli nauki poprzez badania akademii, Autorka opiera analizę na materiale 100 wywiadów pogłębionych z fizykami oraz biologami z Polski i Ukrainy. Poświęca uwagę w szczególności imaginarium dotyczącemu miejsca człowieka we wszechświecie. Celem artykułu jest pokazanie istotnego zróżnicowania w tym zakresie między populacjami uczonych z Polski i Ukrainy oraz ustalenie konsekwencji, jakie ma ono dla utraty lub zachowania ich religijności. Uzyskane dane pozwalają dostrzec, że wpływ nauki jako wiedzy obiektywnej na religijność uczonych nie jest uniwersalny, lecz silnie zapośredniczony kulturowo. Zamiast poszukiwania jednej formuły tego wpływu warto zatem mówić o wielu jego kulturowo zależnych konfiguracjach.
Go to article

Abstract

Stanowisko Feuerbacha nazywam antropomorfizmem co do pojęcia Boga, krócej – antropomorfizmem teologicznym. Uznaję je za teorię, i akceptuję. Teza główna tej teorii głosi (w sformułowaniu semantycznym): w każdej deskrypcji „Bóg” (takiej, że jej skrótem jest nazwa „Bóg”) występują wyłącznie wyrażenia dotyczące człowieka. W języku mentalistycznym natomiast (endemicznym Feuerbachowi): nie ma w pojęciu Boga niczego, co wykraczałoby treściowo poza pojęcia dotyczące człowieka. Antropomorfizm Feuerbacha ma wersję słabą oraz wersję mocną. Słaba – pojęcie Boga ma faktycznie feuerbachowską charakterystykę. Mocna – feuerbachowska charakterystyka pojęcia Boga jest konieczna na sposób konieczności przyrodniczej. Wersje te można zespolić, korzystając z dictum znalezionego dla opisu analogicznej sytuacji – ignoramus et ignorabimus. Antropomorfizm Feuerbacha konfrontuję z najmocniejszym argumentem, jaki potrafię sobie wyobrazić – z argumentem wymierzonym w naturalizm, rezerwuar przesłanek Feuerbacha. Argument ten dozbrajam obiecującą ontologią pojęć, zaczerpniętą od Bernarda Bolzano. Pokazuję na koniec, że maszyneria ta nie pracuje, a (niefeuerbachowskie) absolutne pojęcie Boga jest (uwaga: zależność o kontrintuicyjnym przebiegu!) niekonstruowalne, bo nieskonstruowane. W tym położeniu, mając antropomorfizm teologiczny za hipotezę przyrodniczą, czekam cierpliwie (zgodnie skądinąd z postulatem Stratona) na jej obalenie.
Go to article

This page uses 'cookies'. Learn more